Do pracodawcy zgłaszają się osoby, które chciałyby podjąć pracę w czasie wakacji. Możemy im zaoferować wykonywanie prac porządkowych i ogrodniczych. Chętni do pracy nie mają jeszcze ukończonych 18 lat, stąd nasze wątpliwości, czy prawo zezwala na ich zatrudnianie przy tych pracach? Jeśli tak, to czy pracodawca będzie miał dodatkowe obowiązki związane z ich zatrudnianiem?

Młodociani, czyli osoby które ukończyły 16 lat, a nie przekroczyły lat 18, mogą być zatrudniani przy lekkiej pracy na warunkach określonych w rozdziale IIIa działu dziewiątego Kodeksu pracy regulującego pracę młodocianych.

W zasadzie z nieposiadającym kwalifikacji zawodowych młodocianym można zawrzeć umowę o pracę jedynie w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie nauki zawodu, albo przyuczenia do wykonywania określonej pracy lub rzemieślniczego przygotowania zawodowego. Jednakże przepisy art. 200¹ K.p. dają pracodawcom możliwość zatrudniania młodocianych również w celach zarobkowych, na podstawie umów o pracę przy wykonywaniu lekkich prac. Młodociany może być zatrudniony na umowę o pracę, jeśli posiada orzeczenie lekarskie stwierdzające, że praca, którą ma wykonywać nie zagraża jego zdrowiu.
 

Ważne: Za lekką pracę uważa się wykonywanie czynności, które nie powodują zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie utrudniają mu wypełniania obowiązku szkolnego.

Zatrudnianie pracowników młodocianych nakłada na pracodawców dodatkowe powinności i to bez względu na to czy zawarł z nimi umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, czy też w celu wykonywania prac lekkich. Należy do nich obowiązek zapewnienia odpowiedniej opieki i pomocy, niezbędnej dla przystosowania się młodocianych do właściwego wykonywania pracy, jak również prowadzenia ewidencji pracowników młodocianych, która ułatwia kontrolę nad prawidłowym wypełnianiem obowiązków przez pracodawcę.

Pracodawca planujący zatrudnianie młodocianych przy omawianych pracach powinien w pierwszej kolejności ustalić wykaz prac lekkich występujących w jego zakładzie w regulaminie pracy (jeśli zatrudnia co najmniej 20 pracowników) lub w innym akcie prawa wewnątrzzakładowego (gdy nie ma obowiązku wydania regulaminu).

Wspomniany wykaz nie może zawierać prac wzbronionych młodocianym określonych rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. (Dz. U. nr 200, poz. 2047 z późn. zm.). Zakładowy wykaz prac lekkich wymaga uzgodnienia z lekarzem wykonującym zadania służby medycyny pracy oraz zatwierdzenia przez właściwego inspektora pracy. Pracodawca jest obowiązany zapoznać młodocianego z wykazem lekkich prac przed rozpoczęciem przez niego pracy. Powinien też zapoznać młodocianego i jego przedstawiciela ustawowego z ryzykiem zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą (jeśli takie ryzyko występuje) oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 201 § 3 K.p.).

Wyjaśniamy, że młodociany może samodzielnie zawierać umowy o pracę. Według art. 22 § 3 K.p. osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego nawiązać stosunek pracy oraz dokonywać czynności prawnych, które dotyczą tego stosunku. Gdyby zawarcie umowy o pracę sprzeciwiało się dobru tej osoby, przedstawiciel ustawowy za zezwoleniem sądu opiekuńczego może stosunek pracy rozwiązać. Osobami o ograniczonej zdolności do czynności prawnych, zgodnie z art. 15 K.c., są małoletni, którzy ukończyli lat 13 oraz osoby częściowo ubezwłasnowolnione.

Młodociany podlega wstępnym badaniom lekarskim przed przyjęciem do pracy oraz badaniom okresowym i kontrolnym w czasie zatrudnienia.

Wymiar czasu pracy młodocianego w okresie ferii szkolnych nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu. Dobowy wymiar czasu pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać 6 godzin.
 

Ważne: Ograniczony wymiar czasu pracy obowiązuje bez względu na liczbę pracodawców zatrudniających młodocianego. Dlatego pracodawca ma obowiązek uzyskania od młodocianego oświadczenia o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy.

Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, przysługuje mu przerwa w pracy trwająca nieprzerwanie 30 minut, wliczana do czasu pracy. Ponadto młodocianemu przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę. Młodocianych nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej, przy czym pora nocna przypada dla nich pomiędzy godzinami 22⁰⁰ a 6⁰⁰. W przypadku zatrudniania młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum i zatrudniania osób niemających 16 lat, jest ona dłuższa i trwa 10 godzin (od 20⁰⁰ do 6⁰⁰). Przerwa w pracy młodocianego obejmująca porę nocną powinna trwać nieprzerwanie nie mniej niż 14 godzin.

Wynagrodzenie pracowników młodocianych zatrudnionych przy pracach lekkich ustala się stosując ogólne przepisy o wynagrodzeniu minimalnym.

Poniżej prezentujemy przykładowy wzór umowy o pracę zawartej z pracownikiem młodocianym.